قمر

د ښوونځي یوه ښوونکې په ډاګه کوي چې د نجونو ښوونځیو ته د طالبانو بدلون څنګه د هغې او د هغې پر زده کوونکو اغیزه کړې ده

Qamar

طالبانو یو ځل بیا ښوونځي وتړل، موږ یی مایوسه کړو او بېرته یی کورونو ته ولېږل

په افغانستان کې د نجونو لېسې د مارچ په ۲۳مه له شپږو میاشتو تړلو وروسته انتظار تله چی بېرته پرانیستل شې.


خو موسکا لرونکې څېرې ډېر ژر په اوښکو ډنډ شوې. نجونې وروسته له هغه چې طالبانو خپله پریکړه بدله کړه، ټولګیو ته د ننوتلو مخه ونیول شوه، چې نړیوال یې وغندل.


د هیواد په ډیرو برخو کې د نجونو ښوونځي د ۷-۱۲ ټولګیو پورې تړلي دي.


په سمنګان کې د افغانستان په شمال کې یو ولایت - له شپږم ټولګي څخه پورته نجونو (شاوخوا ۱۲ کلنۍ) ته ویل شوي چې په کور کې پاتې شي.


افغان وتنس د سمنګان ولایت په مرکز ایبک کې د نجونو د لیسې له ښوونکې قمر سره خبرې وکړې.


د مارچ په میاشت کې د تعلیمي کال له پیل راهیسې، قمر یوازې یو ځل هغه ښوونځي ته راستنه شوی چې هغې کې یې تدریس کاوه او دا هغه ورځ وه چې د زده کونکو مخه ونیول شوه وروسته له هغه چې طالبان له خپلې پریکړې شاته شول.

قمر وايي: "زه ښوونځي ته لاړم او زموږ ټول زده کوونکي هم لاړل، خو طالبانو بیا ښوونځي وتړل، موږ یې مایوسه کړو او بېرته یی کور ته ولېږل."


طالبانو له دې وروسته ویلي چې د نجونو ښوونځي به یوازې وروسته له هغه پرانېستل شي چې د ښځینه زده کوونکو د یونیفورم په اړه پرېکړه د "شریعت او افغاني دود" له مخې شوې وي.


د ۱۹۹۶-۲۰۰۱ ترمنځ د واک په خپل پخواني دوره کې، طالبانو د نجونو زده کړې او ښځې د کار په ډیری برخو کې منع کړې وې.


د دوی له راستنېدو سره، دې ډلې د نجونو او ښځو د زده کړې او کارموندنې لپاره د فرصتونو ژمنه کړې وه، خو وروستي اقدام او د اګست له میاشتې راهیسې د محدودیتونو لړۍ د افغانستان په راتلونکي کې د ښځو او نجونو د ځای په اړه پوښتنې راپورته کړې دي.


د یوې لوستې ښځې په توګه چې پخوا په ټولنه کې فعاله وه، قمر د خپلې دندې له لاسه ورکولو او په کور کې پاتې کیدل ستونزمن موندلي.


قمر افغان وتنس ته وویل: زه اوس داسې احساسوم چې زه بې سواده یم، په کور کې بندي

یم، کله چې زه بهر ځم، د خپلو جامو په اړه ډیر پام کوم، او د طالب له خوا د وهلو او سپکاوي ویره لرم، د عامه ښوونځي د یوه پخواني ښوونکي په توګه زه د طالبانو له غچ څخه ویره لرم.


قمر د تدریس تر څنګ له دې مخکې د خیاطۍ له لارې د عاید یوه بله سرچینه هم جوړه کړې وه او د هغې اثار په سمنګان کې د ښځو په نندارتونونو کې نندارې ته وړاندې شوي وو، د طالبانو له واکمنۍ راهیسې دغه نندارتونونه هم تړل شوي دي.

په هیواد کې د پراخ اقتصادي بحران له امله د عایداتو اضافي سرچینو نه لرلو او لومړني اړتیاوې اسمان ته په لوړیدو سره، قمر د دغه ټولو پای ته رسولو لپاره مبارزه کوي. یوازې ۷۰۰۰ افغانۍ ۷۸ آمریکایی دالر راکړل شوي چې هیڅ شی هم نه دی، زه د کرایه ورکولو او خپلو ماشومانو ته خواړه ورکولو اړتیا لرم.


ټیټ مورال، ضعیف رواني روغتیا.


د قمر لپاره، د درس نه ورکولو غم دوه چنده دی: د هغې لور، چې د لسم ټولګي زده کوونکې ده، هم ښوونځي ته له تلو منع شوې ده.


هغه وايي: «له طالبانو مخکې، که څه هم ژوند تل اسانه نه و، خو زه او زما ماشومان له هیلو او مثبتو هیلو ډک وو. "زما لوڼې ښوونځي ته تللې او په غیر نصابي کورسونو کې به یې ګډون کاوه. اوس زما مشره لور په کور کې پاتې کیږي، او د ژوند په اړه زما لید بدل شوی دی.


په کور کې پاتې کیدل د نجونو او میرمنو په رواني روغتیا خورا لوی اغیزه لري. د کابل یو درمل جوړونکي په دې وروستیو کې ګارډین ته وویل چې هغه د هغو ښځو په پرتله چې د خپګان ضد درمل، د فشار کمولو یا د خوب کولو ګولیو غوښتنه کوي په چټکۍ سره لیدلي دي - ځینې یې د ځانګړي نسخې پرته - په داسې حال کې چې په هیواد کې طبي متخصصینو هم خبرداری ورکړی چې دوی د تنکیو ځوانانو په منځ کې د خپګان د ډیریدو پیښې ویني. نجونې قمر وايي چې د هغې پخواني شاګردان هرکله چې دوی سره اړیکه ونیسي د دوی د رنځونو په اړه خبرې کوي.


که څه هم ښوونځي د هلکانو لپاره پرانستي دي، د زده کړې معیارونه خراب دي، او سیسټم د ښوونکو له کمښت سره مخ دی.

قمر یادونه وکړه، د ظرفیت لوړولو کوم پروګرامونه، ملي جشنونه یا ساینسي سفرونه نه دي شوي.


نوموړې زیاتوي، هغه کسان چې د دغه ولایت د پوهنې په ریاست کې ګمارل شوي له سختو قوانینو سره مخ دي: نارینه مکلف دي چې ږیره اوږدی کړی او ښځو ته د ننوتو اجازه هم نه ورکول کیږي.


هغه زیاتوي، د خلکو تر منځ داسې اوازې هم شته چې لومړني ښوونځي به هم وتړل شي.

قمر وايي، خلکو په دې فکر خپل باور له لاسه ورکړی دی چې د خپلو ماشومانو په تعلیم سره کولی شي خپل ژوند ښه بدل کړي.

د ډېرو په څېر چې زده کړې یې په افغانستان کې د هیلو او فرصت په توګه لیدلې، قمر اوس داسې احساس کوي چې د هغې او د هغې د لوڼو امکانات - له منځه تللي دي.


هغه وايي: "ما په خپله خوښه او آزاده روحیه درلوده." "اوس زه خپل ژوند د کور په دیوالونو پورې محدود کړم."


انځور: https://wordpress.org/openverse/image/d06ccdd0-6644-4bf0-a1a8-876008a7b370/


منبع: له افغان وتنس سره مرکه.

Interview with Afghan Witness

Source: