ramin-labisheh-RznGbD7VAg8-unsplash.jpg

طالبانو د حجاب نوی قانون څومره لرې تللی دی؟

په داسې حال کې چې طالبانو ویلي حجاب اجباري نه دی خو د عملي کولو لپاره یې پراخې هڅې روانې دي

د می په اوومه طالبانو ښځو ته امر وکړ چې خپل مخونه په عام محضر کې پټ کړي یو داسې اقدام چې په افغانستان او بهر کې یې پراخې نیوکې راپارولې دي.

د دې ډلې ستر مشر هبت الله اخندزاده یو فرمان صادر کړی چې له مخې یې که ښځه له کوره بهر خپل مخ پټ نه کړي د هغې پلار او یا تر ټولو نږدې نارینه خپلوان به یې مراجعه کوي او له احتمالي قید او یا له دولتي دندو به ګوښه کېږي.

د دې ډلې په وینا ټول پوښل شوي نیلي چادری دودیز او درناوي لري د ډیرو لپاره چادری د طالبانو د ۱۹۹۶-۲۰۰۱ د واک سمبول دی کله چې په عامه ځایونو کې د ښځو لپاره د جامو اغوستل واجب وه.

دا فرمان د تیر اګست په میاشت کې د طالبانو د بیرته راستنیدو راهیسې د ښځو لپاره د محدودیتونو په لړۍ کې وروستی دی د نجونو عالي ښوونځي تړلي پاتې دي او ښځې چې له۷۲کیلومتره ۴۵ مایل څخه ډیر سفر کوي باید د کورنۍ نږدې نارینه غړي سره وي.

په داسې حال کې چې په افغانستان کې ځینې ښځې چادري یا بورقه اغوندي د کابل په څېر په ښاري سیمو کې ډېری ښځې حجاب اغوندي خو مخونه نه پټوي دغه فرمان يو شمېر ښځينه کمپاينران دې ته وهڅول چې په لاريونونو کې واټونو ته راووځي.

زه د دوی سره د مخامخ کیدو ویره لرم.

افغان وتنس په څو ولایتونو کې د ښځینه کمپاینرانو او پخوانیو دولتي کارکوونکو سره خبرې وکړې.

روبینا چې د هغې اصلي نوم نه دی په کابل کې یوې فعالې وايي زه فکر کوم چې طالبان د ښځو له حقونو او حجاب سره سیاست کوي هغه زیاته کړه چې دغه فرمان د امنیتي کړکېچ په ترڅ کې صادر شوی چې دغه ډله په پنجشیر بغلان او تخار ولایتونه کې د جګړو له امله ورسره مخ شوې ده.

دوی دا کار د دې لپاره کړی چې له جګړې څخه د خلکو پام واړوي او په هغو ولایتونو کې د دې ډلې پر وړاندې د بشري حقونو د سرغړونو تورونه ولګول شي.

روبینا زیاتوي طالبان هره میاشت د ښځو د مسلو په اړه غږونه جوړوي چې د نړیوالې ټولنې پام ځانته واړوي.

تر کومه حده چې طالبان د جامو کوډ پلي کوي روښانه نه ده او راپورونه مخلوط شوي دي.

د مې په ۱۶مه د طالبانو یو جګپوړی مشر او د کورنیو چارو سرپرست وزیر سراج الدین حقاني د CNN له کریسټین امانپور سره ځانګړې مرکه وکړه کله چې ترې د حجاب د احکامو په اړه وپوښتل شول هغه په ځواب کې وویل مونږ ښځې د حجاب اغوستلو ته نه مجبوروو بلکې هغوی ته نصیحت او تبلیغ کوو... هغه زیاته کړه حجاب اجباري نه دی بلکې یو اسلامي حکم دی چې هر څوک یې باید پلي کړي.

د بشري حقونو د څار اداره هیدر بار په وینا د طالبانو فرمانونه په پراخه کچه پخپله پلي کیږي او ډیری خلک د ویره له امله په اوتومات ډول پلي کولو ته لیواله دي.

مینا چې د هغې اصلي نوم نه دی د بامیان ولایت یوه پخوانۍ دولتي کارکوونکې ده وايي زه له هغوی طالبانو سره د مخامخ کیدو ویره لرم په دې توګه زه هم د بهر د تګ پر مهال خپل مخ پټوم.

مینا وايي دغه فرمان په بامیان کې چې د افغانستان په مرکزي برخه کې پروت دی تر یوې اندازې پورې پلي کېږي او دا چې ښځو یې اطاعت پیل کړی دی.

مینا افغان وتنس ته وویل محدودیتونه د پوهنتون په ښځینه زده کونکو او دولتي کارمندانو باندې په کلکه پلي کیږي ښځینه محصلینو ته به اجازه نه ورکول کیږي چې پوهنتونونو ته ننوځي پرته لدې چې مخونه یې پوښلي وي دا د ښځینه دولتي کارمندانو سره هم ورته دی چې خبرداری ورکړل شوی و چې دوی به د دوی په وړاندې کار وکړي پرته له دې چې دوی اطاعت وکړي ګوښه شوي.

هغه زیاتوي موږ ته دا هم ویل شوي چې خپل لاسونه د دستکشو په اغوستلو سره پټ کړو.

په نورو والیتونو کې میرمنو بیلابیلې تجربې شریکې کړې فعاله روبینه افغان وتنس ته وویل چې په پلازمینه کابل کې د هغې تجربې څخه فرمان په بشپړ ډول نه دی پلي شوی.

روبینا وايي چېرته چې زه اوسېږم داسې کوم محدودیتونه نه دي پلي شوي او موږ فرمان نه مراعت کوو.. ځینې ښځې چادری اغوندي ځینې تورې جامې اغوندي او ځینې د پخوا په څېر جامې اغوندي.

رنګارنګ سرې جامې نشته

په هرصورت د می په ۱۸ یوه ورځ وروسته له هغې چې افغان وتنس له روبینا سره خبرې وکړې د کابل د ښوونې او روزنې پوهنتون چې د شهید رباني د ښوونې او روزنې پوهنتون په نوم هم یادیږي د افغانستان نړیوالې ټولنې ته وویل چې دوی ته اجازه نه ورکول کیږي چې پوهنتون ته رنګین سرې جامې واغوندي او د دوی د زده کونکو کارتونه ضبط شوي.

په ټولنیزو رسنیو کې نورې ویډیوګانې خپرې شوې چې ادعا کوي ښځې پوهنتون ته د رنګارنګ حجابونو اغوستلو له امله منع شوي په شمول د دوه ویډیوګانو په شمول چې د بی بی سی خبریال سهراب سیرت په ټویټر اکاونټ کې خپاره شوي.

افغان وتنس وتوانید چې فوٹیج جیولیکیټ کړي.



د راپورونو له مخې د کابل ښوونې او روزنې پوهنتون ته د ښځو د ننوتو له امله د رنګارنګ حجابونو د اغوستلو مخه نیول شوې ده. همغږي: 69.112972 34.5313312

د راپورونو له مخې د امر بالمعروف، نهی عن المنکر وزارت څخه د تحقیقاتو ویډیوګانې هم شتون لري چې د راپورونو له مخې په کابل کې د یوه پلورنځي شاوخوا ګرځیدل او څارنه کوي چې میرمنې څنګه جامې اغوندي، دا د وزارت فرمان نه دی دا د خدای فرمان دی یو د بي بي سي د یلدا حکیم لخوا شریکه شوې ویډیو کې تبلیغ کوي د اخلاقي فساد اصلي لامل مخ دی، که مخ پټ نه وي نو د حجاب څه ګټه؟

د مې په ۱۶مه داسې راپورونه خپاره شول چې د بلخ په پوهنتون کې درې ښځینه محصلین د رنګارنګ جامو د اغوستلو له امله وهل شوي دي افغان وتنس په شمالي ولایت بلخ کې د ښځو د حقونو فعاله د پوهنتون پخوانۍ استاذه د مدني ټولنې د سازمان فعاله او د پوهنتون محصله په ګډون د څو سرچینو سره تعقیب کړه.

د پوهنتون د محصلې په وینا د یکشنبې په ورځ د ۲۰۲۲ کال د مې په ۱۵مه په داسې حال کې چې د بلخ پوهنتون ښځینه امنیتي منسوبین د پوهنتون په دروازه کې د ښځینه محصلینو حجاب څارل د پوهنتون د امنیتي منسوبینو له خوا یوه ښځینه محصله چې رنګین حجاب یې اغوستی وه ووهل شوه سرچينه وايي يادې محصلې هڅه کوله چې له سپکاوي او توهين څخه د ځان دفاع وکړي خو له فزيکي ځورونې سره مخ شو.

د ښځو د حقونو یوې فعالې او پخوانۍ پروفیسورې وویل د بلخ په پوهنتون کې د ښځینه محصلینو د سپکاوي او ځورونې پېښې د طالبانو له خوا یو عادي کار ګرځېدلی او د دغو پېښو ډېرې پېښې په رسنیو کې نه خپرېږي.

په تخار کې د حجاب پوستې

په تخار ولایت کې چې د هېواد په شمال ختیځ کې موقعیت لري د حجاب د ورته کچې راپورونه ورکړل شوي دي.

د می په ۱۶ افغانی ورځپاڼی آماج نیوز راپور ورکړ چی په تخار کی طالبانو د محرم نارینه ساتونکی پرته پردیو ښځو او ښځو ته اجازه نه ورکوله چی د پلازمینی تالقان په شاوخوا کی تګ او راتګ وکړی د آماج د سرچینې په وینا د د امر بالمعروف،نهی عن المنکر وزارت لخوا ګمارل شوي اجنټانو پرته له حجاب میرمنو منع کول او دوی ته یې په ناوړه طریقه ویل چې بیرته خپلو کورونو ته ستانه شي.

افغان وتنس په تالقان کې د ځمکې پر سر د یوې نادولتي موسسې د کارکونکي یو خبریال او یو ځایي اوسیدونکي په ګډون له سرچینو سره خبرې وکړې د سیمه ییز خبریال په وینا طالبانو د دوشنبې په ورځ د تالقانو ښار ته د ننوتو له دروازې پرته ښځو ته اجازه نه ورکوله چې له حجاب او برقعې پرته یا هغه مېرمنې چې محرم ورسره نه وي تېر شي.

دغه خبریال زیاته کړه چې په همدې ورځ یو شمېر ښځینه محصلینو چې د طالبانو له معیارونو سره سم حجاب نه و اغوستی په تالقان کې د د امر بالمعروف،نهی عن المنکر وزارت د طالبانو د کارکوونکو له خوا پوهنتون ته د ننوتلو مخه ونیول شوه.

په تالقان کې د یوې نادولتي مؤسسې چارواکي په وینا د طالبانو د امر بالمعروف، نهی عن المنکر وزارت د دوشنبې په سهار درې ورځنی عملیات پیل کړل چې د وروستي حکم د پلي کیدو څارنه وکړي سرچینې د نوم نه ښودلو په شرط ازادي راډیو ته وویل چې د دوشنبې له ورځې راهیسې د طالبانو د د امر بالمعروف، نهی عن المنکر وزارت څو ټیمونو د تالقانو په دروازو او ځینو عامه ځایونو کې پوستې جوړې کړې دي د سرچینې په وینا دوی دوه موخې درلودې ښځو ته د حجاب کولو لارښوونه کول او هغه کسان چې خپلو کورونو ته نه وو راستانه شوي.

سرچینې افغان وتنس ته ویلي چې طالبان ټول هغه نقلیه وسایط پلټي چې له دې لارې تېرېږي

پوستې چې د دوی په وینا مسافر یې خپه کړي دي ځکه چې دا د دوی پلانونو کې د پام وړ ګډوډي رامینځته کړې دسرچينو له مخې ځينې ميرمنې اوږده فاصلې ته تللې وې او بيا کورونو ته ستنې شوې وې.


ملګرو ملتونو ښځو ته ویلي چې حجاب دې ودروي

د می په ۱۷ مه په بشري حقونو د څار اداره کې د ښځو د حقونو د اتحادیې مشرې هیدر بار په یوه ټوېټ کې وویل چې د حجاب فرمان پر هغو افغان ښځو هم لګول کېږي چې په ملګرو ملتونو کې کار کوي.




د بشري حقونو د څار بار لخوا ټویټ د یادداشت او پوسټر سره ضمیمه.

د هیدر بار لخوا د شریک شوي یادداشت له مخې د د امر بالمعروف،نهی عن المنکر وزارت ټیم د می په ۱۶ د ملګرو ملتونو ودانۍ ته ورغی او له مدیریت څخه یې وغوښتل چې د ملګرو ملتونو ټولې ښځینه کارکونکي د IOM او یوناما په ګډون د حجاب ساتلو لپاره خبر کړي د یادداشت له مخې د طالبانو د د امر بالمعروف،نهی عن المنکر وزارت ټیم د دې لپاره د دې لپاره چې میرمنې حجاب اغوندي د دې لپاره د ننوتلو غوښتنه کړې وه او ویلي یې وو چې دوی به د می په ۱۷ بیرته راستانه شي ترڅو دا وڅیړي.

په یوه اضافي پوسټر کې چې د راپور له مخې د ملګرو ملتونو د ودانۍ بهر ایښودل شوي دوه ډوله د مخ پوښونه چاپ شوي نیلي برقه او تور حجاب دغه شعار چې په پښتو او فارسي ژبو لیکل شوی وايي د شریعت له مخې مسلمانه ښځه باید حجاب واغوندي.

د راپورونو له مخې د ملګرو ملتونو د ودانۍ بهر یو پوسټر ایښودل شوی چې پکې لیکل شوي چې د شریعت له مخې مسلمانه ښځه باید حجاب وکړي.


د هشت صبح ورځپاڼې د مې په ۱۸مه راپور ورکړ چې طالبانو د هېواد په ختیځ کې د ننګرهار ولایت د نازیانو ولسوالۍ روغتیايي چارواکو ته یو لیک استولی چې له مخې یې له اسلامي حجاب پرته ښځو او نارینه سرپرست ته د ننوتو اجازه نه ورکوي روغتون د جمهور آژانس د خبر له مخې طالبانو د دغه ولایت په نازیانو ولسوالۍ کې له روغتونونو څخه د لیدنې پر مهال د روغتون مسوولینو ته خبرداری ورکړی چې روغتون ته پر ښځینه کارکوونکو او ناروغانو د حجاب امر تطبیق کړي.

د نجونو لپاره لیسې نشته د بشري حقونو کمیسیون منحل شو

کله چې طالبانو د اګست په میاشت کې افغانستان ونیو دغې ډلې ادعا وکړه چې د ښځو حقونو ته به درناوی کیږي او د دوی رژیم به د طالبانو د پخوانۍ دورې په پرتله ډیر معتدل وي.

په هرصورت د حجاب وروستي فرمان د نړیوالې ټولنې پراخې نیوکې راپارولي او طالبان هم د نجونو د لیسو د تړلو او د ښځو حقوق د نورو اړخونو د محدودولو له امله د لویدیځو حکومتونو او همدارنګه د ځینو دیني عالمانو او اسلامي هیوادونو له سختو نیوکو سره مخ شوي دي .

کارپوهان خبرداری ورکوي چې هیواد له مالي بربادۍ سره مخ دی ځکه چې متحده ایالاتو او نورو د طالبانو له واکمنۍ راهیسې پراختیایي مرستې کمې کړې او بانکي سیسټم یې بندیز لګولی چې ملیونونه افغانان له سختې بې وزلۍ سره مخ دي.

په دې اونۍ کې طالبانو د افغانستان د بشري حقونو کمیسیون هم منحل کړ چې نور یې اړتیا نه لیدل کیږي چې په هیواد کې او له هغه څخه بهر د سازمانونو او فعالینو ترمنځ یې ویره خپره کړې ده.

لکه څنګه چې افغان وتنس دا مقاله خپره کړه طلوع نیوز راپور ورکړ چې طالبانو یو نوی حکم صادر کړی چې په ټولو تلویزیوني چینلونو کې کار کولو ښځینه خپرونکو څخه یې غوښتي چې د پروګرامونو د وړاندې کولو پر مهال خپل مخونه پټ کړي.

د افغان وتنس خبریال: د افغان وتنس لخوا څیړنه



AW Reporter:

Research by Afghan Witness

19 May 2022